{"id":431,"date":"2021-08-20T11:21:00","date_gmt":"2021-08-20T08:21:00","guid":{"rendered":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/?p=431"},"modified":"2023-03-07T09:32:14","modified_gmt":"2023-03-07T06:32:14","slug":"temiz-cevre-temiz-uretimle-mumkun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/?p=431","title":{"rendered":"Temiz \u00c7evre, Temiz \u00dcretimle M\u00fcmk\u00fcn!"},"content":{"rendered":"\n

PETman ve WATman ile temiz \u00fcretim ve temiz \u00e7evre m\u00fcmk\u00fcn<\/strong>!<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

N\u00fcve:<\/strong> \u00d6ncelikle sizi tan\u0131yabilir miyiz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> \u0130stanbul \u00dcniversitesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden mezunum. Y\u00fcksek lisans\u0131m\u0131 da ayn\u0131 okulda ve b\u00f6l\u00fcmde yapt\u0131m. \u00dcniversite \u00f6\u011frencisiyken bir\u00e7ok yerde staj yapt\u0131m ve kendimi geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Ders saati k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in vakit yetmezdi, dersten sonra hocaya: \u201cHocam l\u00fctfen yar\u0131n laboratuvar malzemelerini ben haz\u0131rlayay\u0131m\u201d der \u00e7al\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131 olu\u015ftururdum. Son s\u0131n\u0131fa geldi\u011fimde bir proje yazmaya karar verdim. D\u00fc\u015f\u00fcncem \u00e7evresel bir soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmakt\u0131. Ticari kazan\u00e7tan ziyade \u00f6nceli\u011fim sosyal giri\u015fimcilikti.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve:<\/strong> \u00dczerinde ilerledi\u011finiz ve \u00f6d\u00fcl ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z proje nas\u0131l ba\u015flad\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Okudu\u011fum bir makalede, Japonya\u2019da ke\u015ffedilen bir bakterinin salg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 iki enzim ile pet t\u00fcr\u00fc plasti\u011fin monomerlerine ayr\u0131lmas\u0131 anlat\u0131l\u0131yordu. Bakteri elde etti\u011fi monomerleri karbon kayna\u011f\u0131 olarak kullanarak hayat\u0131n\u0131 idame ediyordu. Yani bakteri besin bulamam\u0131\u015f ve \u00e7\u00f6pl\u00fckte buldu\u011fu petleri yiyerek beslenebilecek \u015fekilde evrimle\u015fmi\u015f. Yay\u0131n\u0131 okuyunca ilk akl\u0131ma gelen \u015fey bakterinin bunu ger\u00e7ekle\u015ftirebilmesi i\u00e7in ihtiya\u00e7 olan laboratuvar ortam\u0131n\u0131 olu\u015fturmak yani plasti\u011fi biyolojik olarak par\u00e7alayan materyalleri \u00fcretmek fikri oldu. Tabii bu \u015fekilde \u00fcretilen monomerler bakteriler taraf\u0131ndan yenmesin ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde kullan\u0131ls\u0131n. Bakteri bunu iki enzimle yap\u0131yor. Enzimin biri petin poli yap\u0131s\u0131n\u0131 par\u00e7alayarak mono yap\u0131ya \u00e7eviriyor. Sonra bakteri bir enzim daha salg\u0131lay\u0131p onu da petrol t\u00fcrevle plastik ham maddeleri olan mono etilen glikole par\u00e7al\u0131yor. Benim yazd\u0131\u011f\u0131m proje bu iki enzimin laboratuvarda en verimli \u015fekilde \u00fcretimi ile ilgili. Fakat benim yapmak istedi\u011fim; bakterinin karbon kayna\u011f\u0131 olarak glikoz ya da di\u011fer besiyer bile\u015fenleri gibi farkl\u0131 bile\u015fenler kullanmas\u0131 ve bize bunlardan enzim vermesi. Yani asl\u0131nda basit bir rekombinant DNA teknolojisi projesi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ile yola \u00e7\u0131karak \u00fcniversite son s\u0131n\u0131fta projemi yazd\u0131m. Bu projeyle T\u00dcB\u0130TAK\u2019a 1512 program\u0131 i\u00e7in ba\u015fvuru yapt\u0131m. Projelerin de\u011ferlendirme ve kabul s\u00fcre\u00e7leri ve di\u011fer prosed\u00fcrleri uzun s\u00fcr\u00fcyor; beklerken d\u00fczenlenen ba\u015fka bir yar\u0131\u015fmaya rastlad\u0131m. T\u00dcB\u0130TAK Marmara Teknokent ve Kad\u0131n ve Demokrasi Derne\u011fi (KADEM) i\u015f birli\u011finde ortak d\u00fczenlenen \u201c\u0130novasyonda Kad\u0131n Projesi\u201d. Yar\u0131\u015fmaya ba\u015fvuru yapanlar aras\u0131ndan 30 kad\u0131n se\u00e7iliyor ve projeleri okunup de\u011ferlendiriliyor. Se\u00e7ilen ki\u015filer bir hafta boyunca sekt\u00f6r\u00fcn \u00f6nde gelen ki\u015filerinden giri\u015fimcilik e\u011fitimi al\u0131yor. Bir haftan\u0131n sonunda bu 30 ki\u015fiden se\u00e7ilen 10 ki\u015fi projesini sunum yaparak anlat\u0131yor ve onlar\u0131n aras\u0131ndan se\u00e7ilen 5 ki\u015finin projesi de maddi \u00f6d\u00fclle destekleniyor. Ben son 5 ki\u015fiye kalarak proje deste\u011fi ald\u0131m. Ama bu projemin ticari vasf\u0131 oldu\u011funu sonradan fark ettim. Ard\u0131ndan 2017\u2019de ba\u015fvurdu\u011fum T\u00dcB\u0130TAK 1512 program\u0131n\u0131n sunumuna gittim. Yani T\u00dcB\u0130TAK\u2019a gitmeden hemen \u00f6nce bir destek almaya hak kazand\u0131m sonra da T\u00dcB\u0130TAK sunumuna gittim. Konu \u00e7ok yeni oldu\u011fu i\u00e7in, sunumda kurulda bulunan hocalar da \u015fa\u015f\u0131rd\u0131lar ve konuyu merak ettiler. Ben enzimlerin EC numaralar\u0131n\u0131 ezberlemi\u015ftim ve anlat\u0131rken s\u00f6yl\u00fcyordum tabii. Konuya h\u00e2kim oldu\u011fumu anlad\u0131lar ve \u201cEvet b\u00f6yle bir \u015fey yap\u0131labilir\u201d dediler.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Projeniz nas\u0131l uygulamaya ge\u00e7ti?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan: Mezun olduktan birka\u00e7 ay sonra \u015firketimi kurdum ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ma ba\u015flad\u0131m. Bir sene boyunca b\u00f6yle bir enzimin var oldu\u011funu, \u00fcretilebilir oldu\u011funu ve verimli olabilece\u011fini g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131m. Bir senenin sonunda da ger\u00e7ekten bunu kan\u0131tlad\u0131m ve T\u00dcB\u0130TAK\u2019tan ba\u015far\u0131 belgesi ald\u0131m. Yeniden bir ba\u015fvuru yapt\u0131m ve T\u00dcB\u0130TAK ikinci ba\u015fvuruma da destek verdi. Bu kez \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda ama\u00e7; ortaya bir prototip \u00e7\u0131kararak pilot seviyede \u00fcretim yapmak ve konuyu art\u0131k end\u00fcstriye ve \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerine uygulamakt\u0131. Ayn\u0131 zamanda amac\u0131m\u0131z, optimal \u00fcretim ko\u015fullar\u0131n\u0131, paketleme ko\u015fullar\u0131n\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 vb. her \u015feyin belirlenmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131. T\u00dcB\u0130TAK 1507 program\u0131 deste\u011fim \u015fu an hala devam ediyor. Bu arada proje \u00e7ok ilerledi ger\u00e7ekten. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir mutasyon yaparak mutasyon ile do\u011fal tipine g\u00f6re enzimin aktivitesini d\u00f6rt kat\u0131 artt\u0131rd\u0131k ve patentini ald\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Hay\u0131rl\u0131 olsun. Projenin patent al\u0131m\u0131 ile de sonu\u00e7lanmas\u0131 her projede rastlan\u0131lan bir durum de\u011fil. Tebrik ederiz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Evet, do\u011frulama ve di\u011fer prosed\u00fcrleri tamamland\u0131 ve \u00e7\u0131kmas\u0131na \u00e7ok az kald\u0131. Patent i\u00e7eri\u011fi olacak iki ya da \u00fc\u00e7 adet daha \u00fcr\u00fcn\u00fcm\u00fcz var. \u00c7al\u0131\u015fmalar ilerledik\u00e7e \u00fcretim prosesleriyle alakal\u0131 yeni \u015feyler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve proje de g\u00fczel bir noktaya geldi. D\u00fcnyada \u00e7ok \u00f6nemli petrokimya \u015firketlerinden yat\u0131r\u0131m talepleri var. Ama projemin ticari vasf\u0131 oldu\u011funu ben \u00e7ok sonradan fark ettim.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

N\u00fcve: Yat\u0131r\u0131m talebiyle gelenler uluslararas\u0131 \u015firketler mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Evet bahsetti\u011fim firma d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck petrokimya \u015firketlerinden biri. Bunun yan\u0131nda Garanti Bankas\u0131\u2019yla devam eden resmi bir s\u00fcrecimiz var. \u0130lgilenen di\u011fer bir firma ise tekstil firmas\u0131yd\u0131. Tekstil \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde boya ve suyu kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131ktan sonra kuma\u015flar boyan\u0131yor. Bunun sonucunda devasa miktarda at\u0131k su ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu suyun belli bir pH seviyesine indirildikten sonra at\u0131\u011fa verilmesi gerekiyor. Bu pH seviyesine ula\u015fabilmek i\u00e7in bir\u00e7ok kimyasal madde kullan\u0131l\u0131yor ve daha sonra belediyelerin kanalizasyon sistemine veriliyor ve bu i\u015f i\u00e7in ekstra har\u00e7 \u00f6demesi yap\u0131l\u0131yor. Bu maliyeti d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in bizden suyu dekolorize etmemizi istediler. Bunu yapabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck ve \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. Plasti\u011fe g\u00f6re daha k\u0131sa s\u00fcrede reaksiyon veriyor. Bu enzimin ismine \u201cWATman\u201d dedik. Plastik i\u00e7in olana \u201cPETman\u201d ismini koymu\u015ftuk. WATman\u2019\u0131n literat\u00fcrde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara g\u00f6re enzim aktivitesi \u00e7ok y\u00fcksek. Biz indigokarmin boyas\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k, %100 dekolorizasyon sa\u011flad\u0131k ve su tamamen saf su rengine d\u00f6nd\u00fc. Bu konu ile ilgili tekstil sekt\u00f6r\u00fcnde bir\u00e7ok firma ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. At\u0131k su i\u015fleminin d\u0131\u015f\u0131nda tekstil sekt\u00f6r\u00fcnde, boyama s\u00fcre\u00e7lerinde, di\u011fer kimyasallar yerine enzim kullan\u0131m\u0131 yapabilir miyiz? Bunun \u00fczerine de \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Boyama s\u00fcre\u00e7lerinde kimyasal maddeler kullan\u0131l\u0131yor, hipoklor\u00fcr gibi. Bu toksik kimyasallar\u0131n yerine biyolojik enzim kullanma ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z devam ediyor. Bunlar i\u00e7in demo setler kurduk ve ba\u015far\u0131l\u0131 \u015fekilde devam ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Plastik i\u00e7in \u00fcretti\u011finiz enzim ile su i\u00e7in \u00fcretti\u011finiz enzimlerin k\u00f6keni ayn\u0131 m\u0131? Yoksa farkl\u0131 m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Bunlar tamamen farkl\u0131 enzimler. Pet i\u00e7in \u00fcretti\u011fimiz enzimin k\u00f6keni Ideonella sakaiensis. Japonya b\u00f6lgesine \u00f6zg\u00fc bir bakterinin genleri. Biz bu bakterinin do\u011frudan genetik materyalini bularak onu E.colide \u00fcretilebilecek \u015fekilde optimize ettik. Mutasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yaparak genin enzim aktivitesini artt\u0131rd\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

WATman ise ba\u015fka bir bakteriyel k\u00f6kenli lakkaz asl\u0131nda. Hepsinin farkl\u0131 bir genetik dizisi var. Metodlar\u0131 \u00e7ok benzer. Gen dizisi haricinde geri kalan her \u015fey ayn\u0131 diyebilirim. Toksik ve kimyasal katk\u0131 kullan\u0131lm\u0131yor. WATman toksik boyalar \u00fczerinde \u00e7ok g\u00fczel par\u00e7alay\u0131c\u0131 \u00f6zellikler g\u00f6steriyor, %100\u2019e yak\u0131n dekolorizasyon sa\u011fl\u0131yor. Boyan\u0131n rengini a\u00e7ma i\u015flemini a\u011fartma olarak de\u011fil boyaya renk veren pigmentlerin bile\u015fenlerini par\u00e7alayarak yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in do\u011frudan saf su rengi elde edebiliyoruz. Bundan dolay\u0131 \u00e7ok ra\u011fbet g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Laboratuvar\u0131n\u0131zda N\u00fcve \u00fcr\u00fcnleri ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 biliyoruz. N\u00fcve ile ne zaman ve nerede tan\u0131\u015ft\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> N\u00fcve \u00fcr\u00fcnleriyle \u00fcniversitedeyken tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Laboratuvar\u0131m\u0131zda y\u0131llardan beri kullan\u0131lan bir so\u011futmal\u0131 santrif\u00fcj\u00fcm\u00fcz vard\u0131. Laboratuvarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, bir\u00e7ok cihaz aras\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bozulmayan nadir cihazlar\u0131m\u0131zdan bir tanesiydi. Bu y\u00fczden kendi \u015firketimi kurduktan sonra da N\u00fcve \u00fcr\u00fcnlerini tercih ettim. \u0130lk olarak mikro santrif\u00fcj ald\u0131m. Yo\u011fun bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca laboratuvar\u0131m\u0131z b\u00fcy\u00fcd\u00fc, ba\u015fka cihazlara da ihtiyac\u0131m\u0131z oldu ve distile su cihaz\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir otoklav ald\u0131k. Ard\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck otoklav yetmemeye ba\u015flay\u0131nca daha b\u00fcy\u00fck ve kontroll\u00fc bir otoklav almaya karar verdik. Reakt\u00f6rde \u00fcretim yap\u0131yoruz ve sterilizasyon yapmam\u0131z gerekiyor. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z i\u00e7in sterilizasyon \u00e7ok \u00f6nemli. Bu y\u00fczden N\u00fcve\u2019nin b\u00fcy\u00fck otoklav\u0131n\u0131 kullan\u0131yoruz. Ve ard\u0131ndan \u00fcretim prosesimizde h\u00fccreleri \u00e7\u00f6kertmek i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131m\u0131z so\u011futmal\u0131 santrif\u00fcj\u00fcm\u00fcz\u00fc ald\u0131k. Bizim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z laboratuvar Y\u0131ld\u0131z Teknik \u00dcniversitesi Teknokent\u2019te. N\u00fcve \u00fcr\u00fcnlerini birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m yerlere de tavsiye ediyorum.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: \u00c7ok te\u015fekk\u00fcr ederiz. Peki yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalarda N\u00fcve cihazlar\u0131n\u0131n yeri nedir? Hangi a\u015famalarda hangi cihazlar\u0131m\u0131z\u0131 kullan\u0131yorsunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> T\u00fcm besiyer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z suyu distile su cihazlar\u0131ndan al\u0131yoruz. Reakt\u00f6rde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte \u00fcretim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda h\u00fccreleri \u00e7\u00f6kt\u00fcrmek sonras\u0131nda onlardan izolasyon yapmak i\u00e7in so\u011futmal\u0131 santrif\u00fcj\u00fc kullan\u0131yoruz. Par\u00e7al\u0131yoruz, tekrar \u00e7\u00f6kt\u00fcr\u00fcyoruz, i\u00e7inden enzimleri \u00e7ekiyoruz. Otoklav\u0131; besiyerin haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm malzemelerin sterilizasyonunda, reakt\u00f6r\u00fcn sterilizasyonunda kullan\u0131yoruz. Mikro santrif\u00fcj\u00fc ise k\u00fc\u00e7\u00fck boyuttaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z i\u00e7in kullan\u0131yoruz. \u00d6rne\u011fin DNA izolasyonu yaparken, bakterilerle \u00f6zel olarak bir enzim analiz edeceksek, az miktarda h\u00fccre k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden protein elde ederken ve enzimi izole ederken kullan\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z cihazlar\u0131n performans\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131zda \u00f6nemli bir yere sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131z\u0131n do\u011frulu\u011fu ve istenilen \u015fekilde ilerlemesi i\u00e7in cihazlardan iyi performans alman\u0131z gerekiyor. Bu konuda neler s\u00f6ylersiniz? N\u00fcve \u00fcr\u00fcnlerinin performanslar\u0131ndan memnun musunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> \u015eimdiye kadar hi\u00e7bir sorunla kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131k. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck sorunlar da genelde kullan\u0131c\u0131 hatas\u0131ndan kaynakl\u0131 oldu. Bir sorunumuz oldu\u011funda N\u00fcve\u2019nin bayisi \u0130ndem\u2019i ar\u0131yoruz. \u00d6nce bize telefonda tarif ederek yard\u0131mc\u0131 oluyorlar, biz de sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcyoruz. \u00c7\u00f6zemedi\u011fimiz bir sorun olursa ayn\u0131 g\u00fcn bize teknik servis ekibini y\u00f6nlendiriyorlar. Bizden kaynakl\u0131 bir sorunsa tarif ediyorlar, cihazlardan kaynakl\u0131 ise zaten hemen gideriyorlar sorunu. Dedi\u011fim gibi maj\u00f6r bir sorun ya\u015famad\u0131k \u015fimdiye kadar, di\u011fer cihazlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131mda performanslar\u0131 gayet iyi ve en az sorun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m cihaz grubu diyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Peki bayimiz \u0130ndem\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan memnun musunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> \u00c7ok memnunuz. Herhangi bir durum oldu\u011funda gece g\u00fcnd\u00fcz arayabiliyoruz. Nas\u0131l yap\u0131yorduk? Nas\u0131l yap\u0131l\u0131yordu? vs. unuttu\u011fum noktalar\u0131 rahatl\u0131kla aray\u0131p \u00f6\u011frenebiliyorum. \u015eehir d\u0131\u015f\u0131 programlar\u0131mdan dolay\u0131 uzun s\u00fcre laboratuvara girmedi\u011fim zamanlar oluyor, cihazlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile ilgili baz\u0131 hat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131m noktalar oldu\u011funda hemen ar\u0131yorum an\u0131nda sorunumu \u00e7\u00f6z\u00fcyorlar. Teknik deste\u011fe ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011funda ise geri d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00fcrelerinin iki g\u00fcn\u00fc ge\u00e7ti\u011fi olmad\u0131. Yeti\u015firse ayn\u0131 g\u00fcn yeti\u015fmezse ertesi g\u00fcn mutlaka hallediyorlar. Yani, \u0130stanbul gibi bir \u015fehirden bahsediyoruz. Bu y\u00fczden \u00e7ok memnunum.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Covid 19 pandemi s\u00fcrecinde toplu \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan yerlerde tek kullan\u0131ml\u0131k pet bardaklarda su t\u00fcketimi artt\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla at\u0131k pet bardak miktar\u0131 artt\u0131. Bu petleri geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm firmalar\u0131 almak istemiyorlar. Nedenini size sorsak?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> \u015eu anda petin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc oligomer veya monomer seviyesinde yapmak istiyorsan\u0131z, yani kimyasal ham maddelerine par\u00e7alamak istiyorsan\u0131z, bunu kimyasal metotla yapabiliyorsunuz. T\u00fcrkiye\u2019de organize sanayi b\u00f6lgelerinde geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm fabrikalar\u0131 var. Ama bu fabrikalar plasti\u011fi hi\u00e7bir \u015fekilde ay\u0131rmadan k\u0131r\u0131p, ezip, eritip bir kal\u0131ba d\u00f6k\u00fcyor ve birle\u015ftiriyorlar. Bunlar da \u00e7ok k\u00f6t\u00fc plastik po\u015fetlere vb. d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Kimyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ise daha pahal\u0131 ve zahmetli. Kimyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde plastik \u00f6nce y\u0131kanarak ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Ard\u0131ndan bir k\u0131rma makinesinden ge\u00e7irilerek daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klara ayr\u0131l\u0131yor. Pudra haline getirilenler de var. Plasti\u011fi bu \u00f6n i\u015flemlerden ge\u00e7irdikten sonra 200-400 dereceler aras\u0131 de\u011fi\u015fen s\u0131cakl\u0131ktaki reakt\u00f6rlerden ge\u00e7iriyorlar. S\u0131rayla glikolizis, amniyoliz yap\u0131l\u0131yor. Farkl\u0131 metotlar var burada kullan\u0131lan. \u00c7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k fakt\u00f6r\u00fc var ve bir\u00e7ok farkl\u0131 kimyasal kullan\u0131l\u0131yor. Bildi\u011fim kadar\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de bu sistemi yapan bir firma yok. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda bu i\u015fi devasa reakt\u00f6rlerle yapan bir\u00e7ok firma var. Burada da \u015f\u00f6yle bir s\u0131k\u0131nt\u0131 var; bu i\u015flem yap\u0131l\u0131rken \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve \u00e7ok fazla toksik kimyasal kullan\u0131l\u0131yor. Bir \u015feyi geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrken hem \u00e7evreye daha \u00e7ok zarar veriliyor hem de maliyeti \u00e7ok y\u00fcksek oluyor. Ayn\u0131 zamanda bu y\u00f6ntemle geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen plasti\u011fin bozunurlu\u011fu da art\u0131yor. \u00d6rne\u011fin g\u0131da \u00fcretiminde g\u0131da ambalaj\u0131 olarak kullanmak i\u00e7in \u00e7ok kaliteli bir polimerizasyon yapman\u0131z laz\u0131m ki bozunurlu\u011fu artmam\u0131\u015f bir plastik ortaya \u00e7\u0131ks\u0131n ve en ufak bir UV stresinde ya da ba\u015fka herhangi bir streste g\u0131daya ge\u00e7ip zarar vermesin. Zor bir s\u00fcre\u00e7. Ancak bizim enzimler 50-60 derecenin \u00fczerinde aktivitesini kaybediyor, bozuluyor. 40 derecede optimum aktivite ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Toksik kimyasal gerektirmiyor, dolay\u0131s\u0131yla enerji maliyeti nerdeyse tamamen ortadan kalkm\u0131\u015f oluyor. Yani oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n on be\u015f derece \u00fczerinde rahat bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fabiliyor ve kimyasal gerektirmiyor, dolay\u0131s\u0131yla da bozunurluk artm\u0131yor. Bizim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda hedefimiz en ba\u015f\u0131ndan beri \u015fuydu: Kimyasal geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yapan firmalar, bu prosesleri zaten kurulu alt yap\u0131s\u0131na ek bir te\u00e7hizat almas\u0131 gerekmeden, fazla harcamalar\u0131ndan da tasarruf edebilecek \u015fekilde enzimi i\u00e7eriye entegre edebilecek firmalard\u0131. Ve biz hep onlardan yani Almanya\u2019dan, Amerika\u2019dan bu tarz firmalardan teklif ald\u0131k. Bu firmalarla \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyoruz \u015fu anda. Kimyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yapan bu firmalar enzimi proseslerine dahil ettiklerinde harcamalar\u0131ndan tasarruf edebilecek, prosesi yaparken \u00e7evreye verdikleri zararlar\u0131 ortadan kald\u0131racaklar.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: T\u00fcrkiye\u2019de bu sisteme sahip bir firma var m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019de g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz firmalar var, ancak onlar\u0131n da yabanc\u0131 firmalar ile ortakl\u0131klar\u0131 var. Umar\u0131m T\u00fcrkiye\u2019de de bu sistemleri kurabiliriz. Asl\u0131nda bu sistemler \u00f6nceden yap\u0131lm\u0131\u015f fakat baz\u0131 maliyetler ve d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k y\u00fcz\u00fcnden devam ettirilememi\u015f.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

N\u00fcve: Bir liseye laboratuvar kurdu\u011funuzu biliyoruz. Neden bir okula laboratuvar kurma ihtiyac\u0131 duydunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Sentetik biyoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u00e7ok \u00f6nem veriyoruz. \u0130\u015f d\u0131\u015f\u0131nda da hobi olarak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z, s\u00fcrekli ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir alan. Saint Joseph Frans\u0131z Lisesi ile 2018 y\u0131l\u0131nda tan\u0131\u015ft\u0131k. \u00d6\u011frenciler International Genetically Engineered Machine\u2019in (\u0130GEM) sentetik biyoloji yar\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmak istediler. Yar\u0131\u015fma ABD\u2019de. Oraya Oxford, Harvard, Cambridge gibi prestijli okullardan lise ve \u00fcniversite d\u00fczeyinde \u00f6\u011frenciler geliyor. \u00d6\u011frenciler projeler yaz\u0131yor, laboratuvar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yap\u0131yor. Ayr\u0131ca o s\u00fcre\u00e7te \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda gerekli ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 alabilmeleri i\u00e7in sponsorluklar veriliyor. Ve \u00f6\u011frenciler orada sentetik biyoloji projelerini yar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlar. \u00c7\u0131tas\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek bir yar\u0131\u015fma, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l Harvard\u2019\u0131n bile \u00f6d\u00fcl alamad\u0131\u011f\u0131 bir yar\u0131\u015fmayd\u0131. Ben \u00f6\u011frencileri 2018\u2019den beri bu yar\u0131\u015fmaya haz\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Sizin yar\u0131\u015fmaya haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00f6\u011frenciler lise \u00f6\u011frencileri, de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Evet Saint Joseph Frans\u0131z Lisesi \u00f6\u011frencileri. \u00d6ncelikle teorik e\u011fitim veriyoruz. Teorik e\u011fitimden sonra yapmak istedikleri bir enzim \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n besiyerinin haz\u0131rlanmas\u0131, gen aktar\u0131m\u0131, gen \u00fcretimi ve izolasyon s\u00fcre\u00e7leri ile ilgili laboratuvar e\u011fitimini veriyoruz. Ve onlara kendi projelerini yazmalar\u0131 i\u00e7in bir f\u0131rsat tan\u0131yoruz. Onlar da laboratuvarda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 yap\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin bu y\u0131l sel\u00fcloz enzimini \u00fcretecekler ve k\u00e2\u011f\u0131t at\u0131klar\u0131 kendi okullar\u0131nda geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp proje olarak \u0130GEM\u2019e sunacaklar. Teorik e\u011fitimlerini bitirdik, laboratuvar k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Enzimi \u00fcretip okulda kendi k\u00e2\u011f\u0131t at\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fczerinde deneyecekler. Saint Joseph Frans\u0131z Lisesi ekibiyle \u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r d\u00fczenli olarak bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131yoruz. Buraya gelmek \u00f6\u011frenciler i\u00e7in zor oluyordu. Benim \u00e7abam\u0131n yan\u0131nda okul \u00e7ok g\u00f6n\u00fcll\u00fc oldu bu konu i\u00e7in. Okulun mezunlar\u0131 da sponsor oldu ve okula bir laboratuvar kurduk. H\u00fccre k\u00fclt\u00fcr ve genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131labilece\u011fi bir laboratuvar. Ayn\u0131 zamanda hocalara da \u00f6\u011frencileri yar\u0131\u015fa haz\u0131rlamalar\u0131 i\u00e7in genetik bilimi ile ilgili formasyon da verdim. Bu y\u0131l biraz \u00f6nce bahsetti\u011fim gibi projemiz, k\u00e2\u011f\u0131t at\u0131klar\u0131n kanalizasyona gitmeden \u00f6nce par\u00e7alanmas\u0131, bertaraf edilmesi projesi yani \u201cSel\u00fcloz Enzimi Projesi\u201d. Umar\u0131m ba\u015far\u0131l\u0131 olur<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Ba\u015far\u0131lar diliyoruz. Gen\u00e7lerin Ar-Ge alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve projelerinin sanayi ile bulu\u015fmas\u0131 i\u00e7in neler \u00f6nerirsiniz? Buna \u00e7ok ihtiyac\u0131m\u0131z var \u00fclke olarak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Bir i\u015f yapmak istiyorsan\u0131z i\u015fin \u00f6nce teknik temeline, bilimsel temeline \u00e7ok iyi h\u00e2kim olman\u0131z gerek. Bunun i\u00e7in de \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z gerekiyor. Ondan sonras\u0131nda zaten ba\u015far\u0131l\u0131 oluyorsunuz. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131z teknik olarak iyi ise ve bir soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm buluyorsa mutlaka pazarda kendine yer buluyor ve ba\u015far\u0131l\u0131 oluyor. Ama \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir kesimin \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir at\u0131ll\u0131k var. Benim \u00e7ok net olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm; \u00e7o\u011fu ki\u015fi art\u0131k daha az \u00e7abayla daha \u00e7ok \u015fey elde etmek istiyor. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceden bir kere toplum olarak kurtulmam\u0131z gerek. Ger\u00e7ekten \u00e7al\u0131\u015f\u0131nca bir \u015feyler oluyor. Ben burada \u00e7ok uykusuz kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliyorum; \u015fu koltukta \u00e7ok uyuya kald\u0131m. Hala da \u00f6yle de\u011fi\u015fmedi bu durum. Yani bir \u015feyi ba\u015farmak istiyorsan\u0131z onun i\u00e7in \u00e7ok \u00e7aba sarf etmeniz, bir \u015feylerden feragat etmeniz gerek. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ba\u015far\u0131l\u0131 olmak ya da fark edilmek \u00e7ok m\u00fcmk\u00fcn olmuyor. \u00c7ok iyi olabilirsiniz ama bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma da ne yaz\u0131k ki laboratuvar i\u00e7erisinde kal\u0131yor, kendinize g\u00fcvenmeniz gerekiyor. Hem \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 b\u0131rakmamak, at\u0131l olmamak gerekiyor hem de sekt\u00f6rle i\u00e7 i\u00e7e olmak gerekiyor. Ben \u00f6zellikle bunun faydas\u0131n\u0131 son bir bu\u00e7uk y\u0131lda \u00e7ok g\u00f6rd\u00fcm. Daha \u00f6nce hep laboratuvarda \u00f6rnekleri yap\u0131p kendimiz deniyorduk ama sonra \u00f6rnekleri sekt\u00f6rden almaya ba\u015flad\u0131k. Yani standart i\u015fte diyelim ki tedarik\u00e7i bir firmadan bir pet al\u0131p onun \u00fczerinde standart denemeler yapmak yerine bunu ger\u00e7ekten bizim kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z pet \u015fi\u015feyi \u00f6\u011f\u00fcten firmalar kullanacak deyip onlardan \u00f6rnek almaya ba\u015flad\u0131k. Bu \u00e7ok \u00f6nemli. Yani \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z alan\u0131 bilmek, kimlerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bilmek ve b\u00f6ylece Ar-Ge ile sanayiyi bulu\u015fturmak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Laboratuvarda yap\u0131lan Ar-Ge \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcncel hayatla bulu\u015fmas\u0131 kritik nokta.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Evet aynen \u00f6yle. Bizim alanda m\u00fchendislik bilimlerinden gelenler i\u00e7in \u00e7o\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmalar akademik temelli ilerliyor. Ancak sizin ger\u00e7ek hayata, sanayiye \u00e7al\u0131\u015fman\u0131z\u0131 uyarlaman\u0131z gerekiyor; i\u015fte burada bir\u00e7ok giri\u015fimci s\u0131n\u0131fta kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: Siz bu konuyu nas\u0131l a\u015ft\u0131n\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Ben onu bir plastik geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm firmas\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm zaman fark ettim. Oradaki \u00e7al\u0131\u015fan personel bana \u015funu sordu: ”\u015eu kadar \u00fcnite enzim \u015fu kadar bakteri de\u011fil de, ka\u00e7 kilo bakteri vereceksiniz bize?” dedi. O zaman ben orada konuyu fark ettim. Dedim ki evet sekt\u00f6rdeki \u00e7al\u0131\u015fanlar bakteriyi kiloyla \u00f6l\u00e7\u00fcyorlar yani demek ki senin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 buna uyarlaman gerek. Yapt\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ihtiyaca g\u00f6re d\u00fczenledim. Enzimi kuruttuk, liyofize ettik, ka\u00e7 gram enzim olu\u015ftu bakt\u0131k. Bu adam ka\u00e7 gram, ka\u00e7 kilo enzim katacak suyun i\u00e7erisine onu hesaplad\u0131k. Ben art\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 sahan\u0131n taleplerine g\u00f6re uyarlamaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: \u0130htiya\u00e7lar\u0131 anlayabilmek i\u00e7in sekt\u00f6rle y\u00fcz y\u00fcze gelmek, laboratuvardan \u00e7\u0131k\u0131p sahaya inmek gerekli diyorsunuz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Aynen \u00f6yle. \u0130htiyac\u0131 anlay\u0131p ortak dili geli\u015ftirmek \u015fart. Onu yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman ger\u00e7ekten sekt\u00f6rde yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015fin bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, bir de\u011feri oluyor.<\/p>\n\n\n\n

N\u00fcve: De\u011ferli bilgilendirmeniz i\u00e7in \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederiz. Ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131n devam\u0131n\u0131 diliyoruz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beg\u00fcm Esra Aytan:<\/strong> Ben te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

PETman ve WATman ile temiz \u00fcretim ve temiz \u00e7evre m\u00fcmk\u00fcn! N\u00fcve: \u00d6ncelikle sizi tan\u0131yabilir miyiz? Beg\u00fcm Esra Aytan: \u0130stanbul \u00dcniversitesi Molek\u00fcler Biyoloji ve Genetik B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019nden mezunum. Y\u00fcksek lisans\u0131m\u0131 da ayn\u0131 okulda ve b\u00f6l\u00fcmde yapt\u0131m. \u00dcniversite \u00f6\u011frencisiyken bir\u00e7ok yerde staj yapt\u0131m ve kendimi geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Ders saati k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in vakit yetmezdi, dersten sonra […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":444,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-431","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-surdurulebilirlik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/431","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=431"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/431\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":541,"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/431\/revisions\/541"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nuve.com.tr\/NHaber\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}